ambulance bed bolt briefcase calendar chain chevron-left chevron-right clock-o commenting-o commenting comments diamond envelope-o envelope facebook feed flask globe group heart-o heart heartbeat hospital-o instagram leaf map-marker medkit phone quote-left quote-right skype star-o star tint trophy twitter user-md user youtube

Bóle Kręgosłupa

Bóle kręgosłupa ze względu na rozwój cywilizacji, towarzyszący mu siedzący tryb życia oraz ograniczenie aktywności ruchowej – są obecnie problemem coraz większej liczby pacjentów. Warto zauważyć, że same pojęcie „bólu kręgosłupa” jest terminem bardzo szerokim, obejmującym wiele dysfunkcji i patologii związanych z samymi strukturami kręgosłupa – jak i całego układu ruchu. W obiegowej opinii nadal występuje wiele popularnych przekonań dotyczących przyczyn oraz mechanizmów powstawania bólu kręgosłupa. Z tego powodu często można usłyszeć o „wypadających dyskach”, „korzonkach” czy tzw. „rwie kulszowej”.

Spróbujmy trochę usystematyzować zagadnienie i określić dokładniej dlaczego kręgosłup może boleć.

Problemy dyskowe.

Ze względu na przeciążenia związane np. z jednostajnymi pozycjami (siedzącą) bądź regularnym i długotrwałym pochylaniem się, funkcjonowaniem w pozycji zgiętej (praca zawodowa) – wewnętrzna część dysku (jądro miażdżyste) pod wpływem ciśnienia wewnątrzdyskowego – przemieszcza się w kierunku do tyłu. Nie ma w tym większego problemu o ile zewnętrzna część składowa dysku (pierścień włóknisty) jest zdrowy.

Jednak w miarę powtarzających się przeciążeń, w tym pierścieniu zaczynają powstawać mikropęknięcia i bruzdy, w które jądro miażdżyste zaczyna być „wciskane”.

Ten proces postępując może doprowadzić do pojawienia się objawów bólowych, ze względu na fakt, że 1/3 zewnętrzna pierścienia włóknistego jest unerwiona bólowo. W dalszej konsekwencji może zaistnieć zjawisko protruzji dysku – czyli uwypuklenia się fragmentu pierścienia włóknistego – tworząc tzw. przepuklinę dysku.

W przypadku dalszego postępowania tego patologicznego procesu – owa przepuklina – ze względu na bliskie sąsiedztwo z innymi ważnymi strukturami kręgosłupa, może powodować na nie ucisk, skutkujący zwiększeniem się intensywności i rozległości objawów odczuwanych przez Pacjenta. Ucisk taki, nazywany inaczej kolizją – jeśli dotyczył będzie korzenia nerwu rdzeniowego, może dawać rożne objawy w innym miejscu niż samo miejsce wystąpienia przepukliny. W zależności od wysokości (części kręgosłupa), w której zaistnieje – objawy bólowe o charakterze neurologicznym (ból piekący, palący, mrowienie itd.) mogą pojawić się np. w obrębie kończyn. Np. Przepukliny dyskowe występujące w odcinku lędźwiowym kręgosłupa – mogą obciążać korzenie nerwów rdzeniowych współtworzące nerw kulszowy. Wtedy objawy bólowe mogą pojawić się w pośladku, udzie, łydce czy stopie. Gdy taka przepuklina obciąży korzeń nerwu rdzeniowego w odcinku szyjnym kręgosłupa – niepokojące objawy mogą wystąpić nie tylko w obrębie szyi, ale również ramienia, przedramienia, ręki, palców. Rozpatrując możliwy dalszy przebieg procesu patologii w obrębie dysku - przepuklina dyskowa w końcu może oddzielić się zupełnie od pozostałej części dysku. Takie zjawisko nazwano sekwestracją. Wtedy szanse na zupełne zagojenie się dysku drastycznie się zmniejszają, gdyż odseparowany fragment – nie ma już możliwości powrotu do wnętrza pierścienia włóknistego. Patologiom dotyczącym dysku – często towarzyszą silne objawy bólowe. W zależności od wielkości przepukliny dyskowej oraz jej ewentualnej kolizji ze strukturami neuralnymi – kształtuje się określony charakter lokalizacji i nasilenia bólu.

Problemy stawów międzykręgowych.

W obiegowej opinii często spotykamy się z założeniem, że wszelkie problemy kręgosłupa są jednoznaczne z problemami dysków. Jest to jednak założenie błędne. Często bóle i ograniczenia ruchomości w obrębie kręgosłupa mają swe podłoże w zmienionej z różnych przyczyn – ruchomości w stawach międzykręgowych. W uproszczeniu możemy przyjąć, że pomiędzy trzonami kręgów położonymi jeden na drugim w kręgosłupie – występują dwa stawy międzykręgowe – łączące ze sobą te trzony. W teorii ruch całego kręgosłupa np. do zgięcia w przód (podczas pochylania się), jest sumą ruchów zachodzących we wszystkich stawach międzykręgowych – ponieważ tworzą one swoiste „zawiasy” pomiędzy poszczególnymi kręgami kręgosłupa. Jeśli w danych stawach międzykręgowych ruchomość (z różnych przyczyn) jest zmniejszona (zjawisko hypomobilności) – wpłynie to na biomechanikę całego kręgosłupa. Pewne jego odcinki mogą być np. bardziej przeciążane w trakcie wykonywania przez nas ruchów. Może to skutkować odczuwalnym ograniczeniem możliwości wykonania danego ruchu. Objawem ograniczonej ruchomości może również być ból, zlokalizowany w okolicy mało ruchomego stawu. W miarę utrzymywania się takiego stanu rzeczy, stopniowo w organizmie dochodzi do zmian np. w napięciu mięśni, w naszym sposobie poruszania się bądź wykonywania różnych czynności. Również jeżeli ruchomość w stawach międzykręgowych będzie zwiększona – możemy się spodziewać zmian w rozkładzie sił działających na nasz kręgosłup. Gdy zwiększonej ruchomości towarzyszy również ból – mówimy wtedy o zjawisku niestabilności. Polega ona na tym, iż w danym stawie międzykręgowym dochodzi do ruchu zdecydowanie większego niż ten fizjologiczny. Może to być zjawisko bardzo groźne ze względu na możliwość obciążania innych struktur kręgosłupa, w wyniku zmienionej biomechaniki w danym regionie. Skrajnym przykładem niestabilności – jest kręgozmyk. (patrz dalej) W ramach podsumowania dodać należy, że zjawiska patologicznie zmniejszonej i zwiększonej ruchomości w stawach międzykręgowych, są ze sobą nierozerwalnie powiązane. Znaczy to, że patologiczne zmniejszenie ruchomości w jednym regionie - często skutkuje jej nieprawidłowym zwiększeniem w innym.

Kręgozmyk.

W przypadku długo utrzymującej się niestabilności danego regionu kręgosłupa, na którą nakłada się występowania czynnika obciążającego lub urazu– może dojść do kręgozmyku. Wyróżnia się kilka typów kręgozmyku, ale to co istotne dla widomości Pacjenta – to fakt, iż generalnie stanowi on poważny problem, ze względu na możliwość obciążenia struktur nerwowych. W uproszczeniu zjawisko to polega na ześlizgnięciu się całej kolumny kręgosłupa w kierunku do przodu. Często mogą towarzyszyć temu objawy bólowe – jednak w zależności od stopnia nasilenia oraz typu kręgozmyku – nie jest to regułą. Zdarzają się Pacjenci, którzy nawet nie wiedzą o tym, że mają kręgozmyk, bądź bagatelizują ból w obrębie kręgosłupa – nie łącząc go z tym zjawiskiem.

Zmiany zwyrodnieniowe.

Są to zmiany dotyczące w obrębie kręgosłupa najczęściej przebudowanej struktury poszczególnych kręgów i ich części składowych. W wyniku przeciążeń działających na poszczególne odcinki kręgosłupa może dochodzić do podrażniania okostnej – w wyniku czego, z biegiem czasu pojawiają się dodatkowe narośla kostne (dzioby kostne, haki trzonów kręgów). Patologia ta dotyczy również stawów międzykręgowych, które ulegają przebudowie, tracąc swoją mobilność. Nasilone zmiany zwyrodnieniowe mogą obciążać struktury nerwowe – korzenie nerwów rdzeniowych i wywoływać objawy bólowe o większej rozległości i charakterze neurologicznym (ból piekący, palący, elektryzujący itd.) Zwyrodnieniu ulegają również dyski. Z biegiem czasu w ich obrębie dochodzi do odwodnienia (dehydratacji). Tracą one wtedy częściowo swoje właściwości amortyzacyjne dla kręgosłupa, zmniejsza się ich wysokość, co doprowadza do dalszych patologii w obrębie biomechaniki kręgosłupa. Wbrew powszechnej opinii – zmiany zwyrodnieniowe, nie dotyczą tylko osób starszych. W wyniku działania czynników obciążających i innych współistniejących problemów zdrowotnych, ubogiej w składniki odżywcze i mineralne diety, słabego nawodnienia organizmu, stosowania używek (alkohol, tytoń itd.) – zmiany zwyrodnieniowe mogą pojawiać się u osób młodych.

Urazy kręgosłupa.

Kręgosłup zbudowany z kręgów – czyli tkanki kostnej – tak jak każda inna kość, w wyniku urazu może zostać złamany. Jednak stwierdzenie to przeważnie dotyczy poszczególnych kręgów bądź mniejszych struktur kostnych będących ich częściami składowymi. Można więc złamać np. jeden bądź kilka kręgów lub np. wyrostek żebrowy kręgu lędźwiowego. Złamania w obrębie kręgosłupa zawsze należą do bardzo ryzykownych dla zdrowia i życia – ze względu na fakt, iż jedną z jego głównych funkcji jest ochrona mechaniczna rdzenia kręgowego - położonego w kanale kręgowym. W przypadku gdy wynikiem złamania trzonu kręgu jest kolizja odłamów kostnych z oponami rdzeniowymi (chroniącymi rdzeń kręgowy) i samym rdzeniem – mamy styczność z urazem rdzenia kręgowego. (patrz Uraz rdzenia kręgowego).

Problemy mięśniowe.

W przypadku bólu kręgosłupa – często towarzyszącym zjawiskiem są patologie w obrębie mięśni, zarówno przykręgosłupowych, jak i mięśni tułowia. Bardzo często są one zjawiskiem wtórnym, występującym w korelacji do problemów dyskowych, bądź stawowych. Układ nerwowy odbierający informacje z określonych struktur kręgosłupa – dostosowuje napięcie mięśni do zaistniałej dysfunkcji. Często występuje tzw. napięcie obronne mięśni, mające na celu zabezpieczenie struktur kręgosłupa. Wpływa to na zmianę biomechaniki i czasem powoduje wtórnie nasilenie problemu – np. w sytuacji, gdy problem dysku jest już rozwiązany, a mięśnie nadal pozostają w swojej napięciowej reakcji obronnej. Napięcie mięśni może również być pierwotną przyczyną problemów bólowych kręgosłupa. W przypadku powtarzających się przeciążeń danych grup mięśniowych (praca zawodowa), czy długotrwałych pozycji statycznych – określone grupy mięśni mogą ze względu na swoje gorsze odżywienie – reagować zwiększeniem napięcia i zmniejszeniem swojej elastyczności. To wpływa na ogólny dysbalans napięcia poszczególnych funkcjonalnych łańcuchów mięśniowych – a w rezultacie może doprowadzić do problemu posturalnego bólu kręgosłupa. Należy pamiętać, że ludzki organizm i jego poszczególne składowe, są ze sobą nierozerwalnie powiązane. Dlatego dysfunkcje i patologie w obrębie struktur kręgosłupa będą miały wpływ na układ mięśniowy i odwrotnie – problemy mięśniowe wpływać będą na biomechanikę kręgosłupa.

Bóle kręgosłupa związane z narządami wewnętrznymi.

W obiegowej opinii często pojawiają się stwierdzenia dotyczące związków bólu kręgosłupa z narządami wewnętrznymi. Często można usłyszeć, że np. „ból z kręgosłupa promieniuje do brzucha”, lub „że coś boli od kręgosłupa”. Niekiedy pojawiają się przesłanki, że np. „kręgosłup boli od nerek”. Zauważa się więc powiązanie kręgosłupa, jako narządu centralnego z innymi organami ciała. Niepokojąca jest jednak tendencja do pochopnego i częstego przypisywania wszelakich zjawisk bólowych w ludzkim ciele - kręgosłupowi. W ramach obecnego stanu wiedzy neurofizjologicznej – faktem jest istnienie autonomicznego układu nerwowego. Jest to część naszego układu nerwowego, która steruje procesami niezależnymi od naszej woli oraz zaopatruje narządy wewnętrzne. W związku z połączeniami nerwowymi do tego układu, jak i połączeniami nerwowymi zwrotnymi – faktycznie opisano częściowo mechanizmy powodujące wzajemne zależności między kręgosłupem a narządami wewnętrznymi. Wprawny terapeuta po wywiadzie i wykonaniu adekwatnego do sytuacji badania manualnego (jeśli są wskazania również neurologicznego) – jest w stanie powiązać ze sobą problemy danego regionu kręgosłupa i określonych narządów wewnętrznych zaopatrywanych z tego regionu. Po konsultacji z lekarzem specjalistom i często - wykonaniu dodatkowych niezbędnych badań biochemicznych, bądź obrazowych – możliwe, że faktycznie zaistniał związek między patologiami występującymi w tych pozornie rozbieżnych regionach ciała. Jednak ze względu na złożoność zależności występujących w ludzkim układzie nerwowym, należy z pewnością postępować zgodnie z międzynarodowymi wytycznymi dotyczącymi badania manualnego Pacjenta. Rolą terapeuty jest prawidłowe hierarchizowanie informacji z wywiadu oraz badania manualnego – i próba określenia ewentualnych korelacji pomiędzy problemami kręgosłupa a narządami wewnętrznymi.

Bóle kręgosłupa związane ze stanem psychologiczno-osobowościowym.

Złożoność budowy i zależności w obrębie ludzkiego układu nerwowego powodują możliwość występowania bólów kręgosłupa na tle psychogennym. Stale zwiększone napięcie emocjonalne, długotrwale utrzymujący się stres (związany z pracą zawodową, sytuacją rodzinną itp.), wyobrażenia o własnym wyglądzie, poczucie własnej wartości, poczucie akceptacji w grupie, próby sprostania stawianym oczekiwaniom i wiele, wiele innych czynników – mogą mieć wpływ na ukształtowanie sylwetki, funkcjonowanie w określonym wzorcu postawy ciała – a tym samym wpływać na biomechanikę i funkcjonowanie kręgosłupa. Cechy osobowości, umiejętność radzenia sobie z problemami – mogą mieć odzwierciedlenie w formowaniu się napięcia mięśniowego posturalnego. Te wszystkie czynniki mogą bezpośrednio bądź pośrednio wpływać na powstawanie dysfunkcji w obrębie układu ruchu – i odczuwanie bólu kręgosłupa. Czasem niezbędna w terapii jest pomoc psychologa, który ma szansę ułatwić Pacjentowi przejście przez proces zdrowienia.

Reasumując, pojęcie „bólu kręgosłupa” jest terminem zawierającym w sobie ogrom dysfunkcji i patologii mogących być przyczyną odczuwania dyskomfortu lub bólu w obrębie kręgosłupa. Powyższa, krótka próba scharakteryzowania głównych źródeł potencjalnych przyczyn odczuwania bólu kręgosłupa – uzmysławia, że nie można całego zagadnienia sprowadzać do „wypadających dysków” bądź „przeziębionych korzonków”. Nie zawsze jedynym właściwym postępowaniem leczniczym jest podawanie zastrzyków lub ogrzewanie bolesnego odcinka kręgosłupa za pomocą lampy. Podstawą do skutecznej terapii jest solidny wywiad i wnikliwie przeprowadzone badanie manualne. Współpraca z lekarzami specjalistami, diagnostyka obrazowa i laboratoryjna niekiedy okazuje się niezbędna do prawidłowego określenia przyczyny problemu Pacjenta. mgr Kamil Kępa Terapeuta manualny MT I/IFOMPT 